Энэрэн нигүүлсэх нинжин сэтгэл гээч чинь ямар тустай юм бэ?

Бурхан Будда-гийн сургааль, үзэл санааг ойлгохыг хичээж оролдож  л байна. Тэр нэгэнтээ миний үзэл санаа 2500 жилийн дараа миний номлосноос өөр болж хүмүүс ойлгохгүйгээсээ болж үзэл санааг минь үл тоох болно гэж хэлж байсан гэдэг. Түүний нэг үгнээс ишлэе.
"Хүмүүс өгөөмөр нинжин сэтгэлгүй байдаг нь энэ орчлонд муу муухай зүйлс оршин байдагийн үндэс юм" Будда.
Би саяхан нэг кино үзлээ. Тэр кинон дээр алтан гарт Санка хочтой нэгэн хулгайч бүсгүйгийн тухай гардаг. Үйл явдал нь 19-р зууны сүүл орчимд болно. Тэр бүсгүй 2 хүүхэдтэй. Туйлын ядуу амьдралтай еврей бүсгүй боловч тун ухаалаг. Олон удаагийн хулгайн үйлдэл, зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүлэглэлийг үндэслэсэн гэх мэт өөрийнх нь үйлдсэн гэмт үйлдэлүүдийнх нь төлөө түүнд ял тулгадаг. Тэр шүүх хурал дээр өөрөө өөрийгөө өмгөөлдөг юм. Тэр бүсгүйн дүрд тоглосон жүжигчин бүсгүй тун чадварлаг дүрээ бүтээж байсан шүү.
Тэр шүүх хурал дээр ингэж хэлдэг юм. Нэг иймэрхүү маягаар сийрүүлэе. "Би хоёр хүүхэддээ маш их хайртай. Бүүр маш их, хүүхдүүдээ өлсгөхгүйн тулд би хулгай хийж эхэлсэн. Би ердөө л амьдрахын тулд энэ ажлыг /хулгай/ хийдэг. Бүх хүмүүс амьд байхын тулд, цаашилбал аз жаргалтай, элбэг хангалуун амьдрахын тулд л ямар нэгэн юм хийдэг шүү дээ. Би ердөө ажлаа л хийсэн тийм учраас би өөрийгөө гэм буруутай гэж үзэхгүй байна. Намайг ядарч туйлдаж, өлбөрч үхэхээс наагуур гуйлга гуйж, бусдын гарыг царайчилж явахад энд сууж байгаа эрхмүүдээс нэг нь ч ганц ч болтугай рубль надад өгөөгүй юм шүү" гэж хэлдэг юм. Шүүх хурлын танхимд тэр хотдоо л баян тансагт тооцогдох хүмүүс байсан ба тэд бүгд Санкагийн хохирогчид болцгоосон байв. Тэдний дотор Санкагийн төрсөн эгч нь гэх нэгэн баян авгай улаан цайм дүүгийнхээ эсрэг мэдүүлэг өгөөд зогсож байдаг байгаа. Санка тэднээс гуйж авах гээд болоогүй учир гуядаад /хулгайлаад/ авчихсан хэрэг.
Энэ дүр зургийг хараад бурхан Будда-гийн "Хүмүүс өгөөмөр нинжин сэтгэлгүй байдаг нь энэ орчлонд муу муухай зүйлс оршин байдагийн үндэс юм" гэж хэлсэн үгийнх нь утгийг ойлгох шиг болсон. Та жаахан бодоод үзээрэй л дээ.

Тодорхойгүй байдлаас тодорхойд

Тодорхойгүй байдал ямагт бэрхшээл учируулдаг. Гэвч жинхэнэ удирдагч хэзээ ч үүнийг бэрхшээл гэж үздэггүй. Учир нь бүх юм тодорхойгүүгээс тодорхой болдог. Зорилго чинь харин тэр тодорхойгүй асуудлын чинь цаана байх ёстой. Зорилгодоо хүрэх хүсэл хэдий чинээ их байна төдий чинь ээ зам чинь тодорхой болно. Тиймээс та зоригтой урагшил.

Та нартаа баярлалаа өгүүлэл

Машинтай болохоороо явган алхаж байгаа хүмүүсийн зовлонг ойлгож байгаарай гэж хүмүүсийг явган алхуулдаг.
Мөнгөтэй болохоороо мөнгөгүй хүний зовлонг ойлгож байгаарай гэж мөнгөгүйн зовлонг хүмүүст мэдрүүлдэг.
Баян болохоороо ядуу хүний зовлонг битгий мартаарай гэж хүнийг бусдыг царайчлан гуйх нөхцөлд хүргэдэг.
Сайн явах үедээ ядарсан нэгнээ битгий дээрэлхээрэй гэж хүнийг  хүмүүсээр дээрэлхүүлдэг,
Амжилттай явах үедээ урам хугарсан нэгний урмыг сэргээж байгаарай гэж хүний урмыг бусдаар хугалуулдаг.  
              Харин энэ бүхнээ дараа нь санаж байдаг хүн хэдий хэр олон бэ?
Иймэрхүү зүйл амьдралд нь тохиолдоод байгаа хүмүүст: Энэ бүхэн зүгээр л сорилт учраас таньд муугаар хандсан бүхэнд би баярлаж байна. Та нартаа баярлалаа гэж хэлээрэй. Өмнүүр дайрчих шахан өнгөрсөн машин бүртээ, мөнгө зээлээч гэж гуйхад ихэрхсэн хүмүүст, ядуу хэмээн таныг үл тоосон хүмүүст ч, бүсгүйд ч, элдвээр дээрэлхсэн хүмүүст ч тэр, миний урмыг хугалж доош хийх үгсийг харамгүй хэлсэн бүх хүмүүстээ та баярлаж яваарай. Зэн буддизмын номлолд туслахгүй байх нь өөрөө хамгийн сайн тус гэсэн байдаг. Эдгээр буянтай хүмүүсийн хийсэн үйлд таны сэтгэл номхорч, та бардам дээрэлхүү зангаасаа салж, өөрийгөө бүхнээс мундаг гэж боддог байсан гэх мэтийн танд байсан бүхий л муу зангуудаасаа тунч амархан салж чадна. Эдгээр хүмүүст та баярлах ёстой энэ хүмүүс байгаагүй бол та ингэж их хурцлагдаж, урам зоригтой болж, ийм их сэтгэлийн тэнхээтэй болохгүй байх байлаа. Та дээрх бүх хүмүүст хэн гэдгээ харуулахын тулд өөрт байгаа бүхнээ дайчилж чадна. Цаашид ч дайчилсаар байх болно. Таныг улам зоригжуулж, бас үнэ төлбөргүй амьдарлын ухаанд сургаж, саад бэрхшээлийг давах сэтгэл зүрхийг хурцалдаг таны нөхөр болсон "тэдгээр бүх хүмүүст" та баярлалаа гэж хэлээрэй.
"Амьдарлын хөтөлбөр ба мөрөөдөл" номноос

Болсон явдалаас улбаалсан санаа

Би нэгэн хороон дээр төрийн үйлчилгээ авахаар 09,⁰⁵ минут орчимд хүрч очлоо. Аз болоход хороо онгорхой байв. Би дотроо ихэд баярлаж хороонд явж орсон боловч хорооны ихэнх албан хаагчид эзгүй байна. Хорооны цэвэрлэгч өрөөнүүдийг цэвэрлэнэ... Хорооны ажилтнуудаас ганц ажилтан ирсэн байлаа. Тэр ажилтанд өөрийнхөө хэрэг зоргийг танилцуулж тодорхойлолт авах учраа хэллээ. Хороон Засаг дарга хуралтай байгаа 10 цаг өнгөрөөгөөд ирнэ гэв. Хороон Засаг даргыг тань иртэл би хүлээх хэрэг үү. Уг нь тийм ч сүртэй тодорхойлолт биш шүү дээ гэж би учирлан хэллээ. Хүлээх дургүй бол явахгүй юу даа гэсэн хариулт сонслоо. Олигтой үг сонсохгүй гэдгээ мэдсэн би коридорт хүлээлгийн өрөөнд суулаа. Цэвэрлэгч цэвэрлэгээ хийсээр ...

10 цаг өнгөртөл тэвчээртэй хүлээв. Миний адил хүлээгчид нэмэгдэж байв. Нэг нь Засаг даргын утсыг мэддэг бололтой утсаар ярьлаа. Ярианаас удахгүй дарга ирэх гэж байгаа болох нь тодорхой боллоо... Засаг дарга бас бус хүний хамтаар орж ирэв. Би ч тэвчээртэй хүлээсний хэрэг гарлаа гэж дотроо баярлаж байлаа. Гэтэл хороон Засаг дарга коридорт байсан хэдэн хүмүүс болон дагуулж ирсэн бусад хүмүүсийнхээ хамтаар өрөөндөө орж “бид одоо хуралтай” гэж хэлээд өрөөнийхөө хаалгаа түгжиж  тэд нэлээд хугацаанд таг болов. Ашгүй хаалга дуугарч түгжээ торхийн онгойж нөгөө хүмүүс баахан үүрэг даалгавар авсан бололтой “харин тиймээ, сайн ойлгож байгаа” гэх мэтийн зүйлсийг ярьсаар гарч одлоо.

Үүний дараагаар би сая л хорооны Засаг даргын өрөөнд орж хэрэг явдлаа даргад танилцууллаа. Иргэний үнэмлэхээ өг гэлээ. Тэр мэдээж тул тэр дор нь гаргаж өгөв. Гэтэл Засаг дарга “ийм тодорхойлолт гаргуулахад 2 хувь цээж зураг, ... төгрөгний хураамж бас иргэний үнэмлэхээ ар өвөргүй конандаад ... гэх мэт ” /би бүгдийг нь нэг дор тогтоож авахад арай л их агуулгатай зүйл хэлэв/ үүний дараа таны тодорхойлолтыг чинь гаргаж өгнө гэлээ. Ажил бүтэх гэж бодож байсан бодол маань тэр дороо замхран арилж оронд нь бухимдах, энүүхнийг сонсох гэж ингэж удаан хүлээсэндээ харамсах сэтгэл төрлөө. Би тэсэлгүй “ийм тодорхойлолт гаргуулахад ийм ийм зүйлийг бүрдүүлэх ёстой гэдгийг танилцуулсан иргэдэд зориулсан нээлттэй мэдээллийн салбар ч юм уу нэг тийм юм байдаггүй юм уу” гэлээ. Засаг дарга “Байгаа ш дээ өөрөө олоод харахгүй юу” гэж уцаарлангуй хэлж миний амыг таглаж орхив. Би тэрүүхэн хооронд өөртөө эргэлзэж “би олж хараагүй юм байхдаа хачин л юм” гэж бодоод коридорт гарсаныхаа дараагаар галын самбараас өөр юм байхгүйг харуут “би зөв л харсан байна даа” гэх өөрийгөө өмөөрөх бодол толгойд харван орж ирээд уур улам хүрээд явчив. Намайг гаруут өөр хүн аль хэдийн даргын өрөөнд зөрөөд орсон учир би хорооны нэгэн албан хаагчаас “танай мэдээллийн самбар хаана байна вэ?” гэж асуулаа. Гэтэл эсрэг талын өрөөг зааж тэр өрөөнд байгаа ороод харж болно гэв. Иргэд чөлөөтэй үзэж танилцаж байх ёстой самбар бас нэгэн албан хаагчийнх нь өрөөнд байгаад би ихээхэн гайхаж байж үзэж танилцаад, бүрдүүлэх ёстой гэх баримтуудын жагсаалтыг нямбай тэмдэглэж аваад хорооноос гарах зуур цаг өдрийн 12 цаг болж байлаа.

Үйл явдалаас улбаалсан санаа буюу шийдэл нь юу байж болох вэ?

Гараад явах зуур уурлах бухимдах маань бага зэрэг намжсан байв. /учир нь би өөрөө төрийн албан хаагч байсан учраас дорхноо тайвширч төрийн албанд ажиллаж байхад тохиолддог байсан бэрхшээлүүдийн тухай дурсамжууд сэргэж, бодогдож байлаа/ Энэ асуудал бол бараг л бүх шатны төрийн байгууллагад байдаг бас ихэнх иргэдэд тохиолддог бэрхшээл /хэтрүүлж хэлбэл иргэдийн зовлон болсон зүйл/ билээ. Нэгэнтээ “ төр бол хамгийн муу менежер” гэж хэлсэн байдаг. Энэ үг яах аргагүй үнэн. Бизнесийн байгууллагын “үйлчилгээний шинэ соёл” тэдний нэвтрүүлсэн дэвшилтэд арга технологиос төрийн үйлчилгээ байнга хоцорч байдгаас үүнийг төвөггүй олж харж болно.

Миний хэлэх гээд байгаа санаа бол мэдээж шинэ биш гадаадаас туршлага хайн явах шаардлага ч байхгүй манай монгол компаниудын аль хэдийнээ зах зээлд нэвтрүүлчихсэн үйлчилгээ. Энэ бол “ЛАВЛАХ”-ын үйлчилгээ “Одоо бүх асуултыг их мэдэхээс л асуудаг болсон” гэх мэтийн реклам чихэнд хоногшжээ. “Ноён зууч 1950”-н реклам ч чихэнд хоногшсон сайн реклам. Бүүр зарим компани өөрийн гэсэн тусгай лавлахтай. 2222 руу залгаад “үс засуулахад сайн өдрөө яаж үзэх билээ” гэх мэтээр л үйлчилүүлнэ шүү дээ.

Төрийн нэг ийм үйлчилгээ байхад хаа хаанаа л хэрэгтэй байна. Өөрсдөө санаачилдаггүй юм аа гэхэд “сонгууль болохоор хошуу дэлгэн гуйдаг иргэдээ бодоод” төр засгийн үйлчилгээндээ дэвшилттэй арга технологийг нь цаг алдалгүй нэвтрүүлж баймаар байна. Шинэ төрсөн хүүхдийн төрсний гэрчилгээ авах гэх мэтээр иргэдэд ч хороон даргын тодорхойлолт ч хэрэг болох үе ч гарна шүү дээ гарна.

Надад тохиолдолдсон явдал дээр жишээ авъя: Би өглөө гарахаасаа өмнө “төрийн лавлах” /одоохондоо ингэж гэрлэе/ руу утасдаж ийм тийм “тодорхойлолт” авах гэж буйгаа хэлж бүрдүүлэх ёстой материал, хэлэх ёстой үг зэргийн талаар тун тодорхой мэдээлэл авна. Нэгэнт мэдээлэл авсан хүн чинь над шиг хорооноосоо хоосон гуяа ганзгалаад буцахгүйн тулд хэрэгтэй гэсэн бүхнийг нөгөөх лавлахаас авсан мэдээллийнхээ мөрөөр бүрдүүлээд жин тан очно. Хэн хэндээ амар. Ажил түргэн бүтнэ. Нээлттэй төр засгийн бас нэгэн шинж болон төлөвшинө. Иргэдийн төр болон түүний албан хаагчдыг хүнд сурталтай хэмээн харааж зүхэх нь багасна. Тоочоод байвал олон үр ашиг гарна шүү. Ийм нэгэн санаа төрсөнөө та бүхэнтэй хуваалцлаа. Ажил хэрэг болгочихоор албаны хүн байвал ажил хэрэг болгохыг хичээгээрэй.

Ягаад хүмүүсийн амьдрал өөр өөр байдаг вэ?

Ягаад гэдэг асуултанд хариулт хайсаар байгаад зарим нэг асуултандаа хариулт олсоон олсон. Хүн бүр өөр өөрийнхөө жинхэнэ үнэнийг мэдэх чадвартай. Тэгэхээр эцэс төгсгөлгүй үнэнг хайх эрлээ зогсоож болохгүй. Заримдаа энгийн юм хамгийн аугаа байдагчлан үнэн эсвэл бидний дэлхийгээр нэг хайгаад байгаа аз жаргал гээч маань ердөө дэргэд минь байж байх нь энүүхэнд. Зүрхээ сонс ч гэж зарим нь хэлдэг. Энэ ч бас үнэний ортой. Оршилоо ингээд дуусгая. 

Хүн бүрт бурханаас заяасан чадвар гэж бий. Тэрхүү чадвараараа нийгмийн харилцаанд орно. Тахир дутуу биш л бол хүн бүр хэн нэгэнд ямар нэгэн байдлаар туслах чадвартай байдаг. Үнэндээ хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнд ч ийм чадвар бий л дээ. Гэхдээ мэдээж эрүүл саруул хүнээс арайл дутмаг. Хүнд амьдрахын тулд мөнгө хэрэгтэй. Мөнгийг бусад хүнд тустай зүйл хийснийхээ төлөө авна. Түүнийг бид ерөнхийд нь цалин урамшуулал гэж нэрлэдэг. Зөөгчөөр жишээ авъя. Зөөгч тодортой хэмжээний цалин авна. Түүний хөдөлмөр нь зоогийн газрын эзний мөнгө олох гэсэн зорилгод үйлчилнэ. Зоогийн газрын эзний зорилго бол мэдээж мөнгө /ашиг/ олох. Түүний энэхүү зорилго нь амьдарлаа хэнээс ч хамааралгүйгээр /гуйхгүйгээр/ залгуулах гэсэн шаардлагаас үүдсэн. Зоогийн газрын эзэн зоогийн газраараа дамжуулан тухайн өдөр зоогийн газарт нь орсон бүх хүнд тус хүргэж амжсан. Манайхан үнэ төлбөртэй тусыг тус биш гэж хэлэх гээд байдаг. Ухаандаа зоогийн газар орсон хүн ямар нэгэн байдлаар сайн сайхан мэдрэмж авна. Өлсөж байсан бол цадах, эсвэл гэртээ харих байсан бол харилгүйгээр ходоодоо борлуулах, амрагтайгаа хамт хоолонд орох гэх мэтээр ч юм уу. Ямар нэгэн байдлаар л сайхан мэдрэмж авна. Санаандаа хүртэл сайхан мэдрэмж авахгүй бол дараагийн удаа тэр зоогийн газраар үйлчлүүлэхгүй. Хүний энэ шинж чанар нь зоогийн газруудыг хоорондоо нь үйлчилгээ, тохижилт бусад зүйлээрээ өрсөлдөхөд хүргэнэ. Өрсөлдөөн мэдээж хэрэглэгч бидэнд л ашигтай. Ийнхүү бүх бизнесийн байгууллагуудын эцэс төгсгөлгүй өрсөлдөөн эцсийн дүндээ хэрэглэгч бидэнд л ашигтай байдаг. Тэдний гол асуудал нь яаж бидэнд таалагдах вэ? гэдэгт оршдог. Учир нь хүн өөртөө хэрэгтэй буюу өөртөө аз жаргал өгөхүйц зүйлд л мөнгө төлдөг. Эргээд гол сэдэвдээ оръё. Энэ мэтээр зоогийн газрын эзэн тухайн өдөр зоогийн газраар үйлчлүүлсэн хүн бүрт тус хүргэсэн. Зөөгч уг нь яг гардан хоолыг нь хүн бүрт хүргэж өгсөн ч зоогийн газрын эзэнгүйгээр тэр үүнийг хийх боломжгүй юм. Тиймээс зөөгчийг ганц хүнд буюу зоогийн газрын эзний зорилгод тусалсан гэж ойлгож болно. Ийнхүү зөөгч мөн чанартаа ганц хүнд л тус хүргэсэн /зоогийн газрын эзэнд/ учир өөрт тохирсон цалин болох 150-200 мянган төгрөгний цалин дундажаар авна. Харин зоогийн газрын эзэн тогооч, зөөгч, угаагч, нягтлан гэх мэт нэлээдгүй олон хүнийг хөдөлмөрлүүлэн /зохион байгуулж/ байж зоогийн газарт орж ирсэн хүн бүрт тус хүргэж чадсан тул бусдаасаа арай илүү ашиг авна. Мөн зоогийн газартаа ажиллаж байгаа хүн бүрт ажлын байр бий болгож тусласан гэдгийг давхар тооцох ёстой. Ийм хүн ойролцоогоор дундажаар сард 1-2 сая төгрөгийн орлого олно. 

Зоогийн газрын эзэн зөөгчөө бодвол илүү олон хүнд тус хүргэсэн тул илүү их орлого олж амьдрал нь сайн сайхан байх ба харин зөөгч ганц хүний зорилгод үйлчилсэн тул илүү бага урамшуулал хорвоо дэлхий түүнд хувиарлана. Иймээс хүмүүсийн амьдрал өөр өөр байдаг. Илүү олон хүнд туслах чадвартай болохын төлөө өөрийгөө хөгжүүлэх хэрэгтэй. Аливаа бизнес хийгээд ашиг гаргаж чадахгүй байх нь бий. Үүний хариулт нь бусдад хангалттай хэмжээнд тус хүргэж чадаагүйгээр тайлбарлаж болно. Ер нь хүмүүст тус хүргэнэ гэдэг /бизнес хийнэ гэдэг/ тийм амар ажил биш өөрийгөө асар их хөгжүүлсэн эсвэл төрөлхийн авъяас чадвартай хүний л хийдэг ажил. Хүн бүр хүнд туслах чадвартай гэж дээр хэлсэн. Ажлаа  хуруу шигээ мэддэг ур чадвар сайтай, үнэнч шударга, хөдөлмөрч сайн ажилчин хүн мэдээж бусад ажилчдаасаа илүү цалин урамшуулал авна. Энэ тохиолдолд тэр эзэндээ бусдаасаа илүү тус хүргэж байдаг. Хүмүүс нэг нэгээрээ хүмүүст /нийгэмд/ хүртээлтэй тустай зүйлийг хийхэд их хэцүү байдаг. Харин хамтрах үед тэдний бусдад /нийгэмд/ туслах боломж геометрийн прогрессоор өсдөг. Байгууллага хамт олон ингэж үүсдэг. Та ямарч ажил хийхгүй /хэнд ч тус хүргэхгүй/ гэртээ суугаад л байвал ямарч мөнгөгүй байсаар байна. Мөнгөгүй хүн өнөөгийн нийгэмд хүн биш. Иймээс би бидний нийгэм бол биднээс бусдын төлөө амьдрахыг үргэлж шаарддаг нийгэм гэж хэлэх дуртай. 

 

ЭНЭ БОЛ МИНИЙ ҮЗЭЛ САНАА

Миний үзэл бодол: Миний мэргэжил бол нийгмийн шинжлэх ухааны нэг салбар шинжлэх ухаан болох Улс төрийн шинжлэх ухаан гэдгийг тодруулая. Энэ мэргэжлийг сонгох болсон шалтгаан маань хүмүүст урам зориг, итгэл найдвар бэлэглэх, туслах гэсэн багийн гэж хэлэхэд нэг талаар болох ч нөгөө талаар хүн бүрийн сэтгэлийн гүнд байдаг ариун мөрөөдлөөс улбаатай байх. Улс төр, нийгмийн хөгжил буюу ерөнхийдөө энэ сэдвээр суурь сайтай гэж өөрийгөө хэлнэ.

Миний хамгийн эхэнд баримталдаг зарчим бол үл туйлшрах. Аливаа зүйлийн алтан дундаж /Аристотелийн хэлсэнээр/, зохирол /Күнзийн хэлсэнээр/, төв үзэл /буддын сургааль/ гэх мэтээр буюу бүх зүйлсийн тэнцвэрийг олох ёстой гэдгийг талархан дэмждэг. Хэтэрхий туйлшрахаас болгоомжилдог гэх үү дээ.

Би өөрийн амьдарлын үндсэн философио одоо тайлбарлая. Энэ үзэл санаагаа одоогоос 3 жилийн өмнө өөрөө ухаарсан юм.

Бидний одоогийн амьдарч байгаа нийгмийг ерөнхийд нь Капиталист нийгэм гэж нэрлэдгийг та мэднэ. Энэ нийгмийн үндсэн үзэл санаа нь хувь хүнийг дээдлэх үзэл санаан дээр суурилдаг. Өөрөөр хэлбэл хувь хүний хувиа бодсон буюу амин хувиа хичээсэн үйлдэл нь нийгмийн хөгжлийн хөдөлгөгч гол хүч гэж тайлбардадаг. Одоогийн чөлөөт эдийн засгийн онолыг үндэслэсэн Адам Смитын “Үндэстний баялаг” номонд ингэж бичсэн байдаг гэнэ. Талхчин танд талх хэрэгтэй учраас талх хийж байгаа юм бишээ. Танд талхаа худалдаж олсон орлогоороо өөрөө сайхан амьдрахын тулд талх хийж байгаа бөгөөд эцсийн дүндээ талх хийж байгаа нь таны сайн сайхны төлөө бус өөрийн сайн сайхан амьдарлын төлөө хийж байгаа үйлдэл гэж тайлбарласан байдаг аж. Гэвч энэ үзлийг шууд дэмжин туйлшралгүйгээр асуудалд нухацтай хандаад үзэхэд арай өөр бодомж гарж ирнэ. Хэдийгээр би хүний хувиа хичээсэн үзлийг тэр чигт нь үгүйсгэж чадахгүйч хүн өөрөө сайхан амьдрахын тулд бусдад хэрэгтэй буюу бусдын тусын тулд юм хийх болдог. Өөрөөр хэлбэл талхчин амтгүй хөгцтэй ч юм уу, чанаргүй талх хийвэл хэнч түүний талхыг худалдан авахгүй. Бусдад талхаа худалдахын тулд сайн талх хийхээс аргагүй тэгэхээр өөрөө сайхан амьдрахын тулд бусдын сайн сайхны төлөө ажиллах цаашлаад ажилладаг болж таарч байгаа юм. Яг энэ хэсэг их чухал агуулгатай. Товчхондоо хүн өөрөө сайхан амьдрахын тулд бусдын сайн сайхны төлөө хөдөлмөрлөх хэрэгтэй байдаг гэсэн санаа. Энэ бол энэ дэлхий, ертөнцийн хууль.

Бурхан Будда "Бусдын төлөө амьдар" гэдгийг зүгээр нэг хэлээгүй гэдгийг үүнээс харж болно. Үүнийг би "Чи сайхан амьдрахын хүсэж байгаа бол бусдын төлөө амьдар" гэж дүгнэж хэлдэг. Зарим хүмүүс бусдын төлөө амьдрах ёстой гэдэг үзэл санааг шууд утгаар нь буруу ойлгодог. Хүмүүст үнэ төлбөргүй үйлчлэх гэж шууд утгаар нь ойлгодог. Үүнд ялгаатай байдлаар хандах ёстой. Гэрээ засаагүй буюу амьдарлын наад захын хэрэгцээгээ хангаагүй хүн бусдад үнэ төлбөргүй туслаад байвал өөрийнх нь оршихуй нь аюулд орно. Амьдрал буюу амьд байх нь чухал. Ийм түвшний хүмүүс буюу ийм түвшинд байгаа хүмүүс бусдад тус болохуйц өөрийн хийсэн бүтээсэн зүйлээ эсвэл хөдөлмөрөө үнэлэж худалдаж олсон орлогоороо өөрийн анхдагч хэрэгцээгээ бүрэн хангах буюу эхлээд гэрээ засах ёстой. Түүнийхээ дараагаар хүмүүст туслах ёстой. Харин гэрээ засчихсан тодорхой хэмжээнд боломжтой болсон хүмүүс /баян/ тусдад хариу нэхэлгүй туслах ёстой. За ингэсгээд зогсооё. Би энэ мэтээр өөрийнхөө үзэл санааг бүрэн бичнэ гэвэл бүхэл бүтэн ном болох учраас энэ өдөр лав бичээд дуусахгүй. Эргээд гол асуудалдаа оръё.

Би нийгмийг хүмүүсийн хувиа хичээсэн үзэл хөдөлгөдөг гэдгийг нийгмээрээ хүлээн зөвшөөрч хүн чанараа уландаа хийж, би л болж байвал бусад нь хамаагүй ч  гэдэг юм уу эсвэл нэгнээсээ өрсөх гэж хэлдэг Жон Локкийн хэлсэнээр “Хүн хүндээ чоно байдаг” гэсэн харанхуй үзэл санаанд автсан хүмүүст буюу буруу үзэл санаагаар явж байгаа нийгэмд өөрийн үзэл санаагаа ухуулж, ҮГҮЙ ЭЭ БИД ӨӨРСДӨӨ САЙХАН АМЬДРАХЫН ТУЛД БУСДЫНХАА САЙН САЙХНЫ ТӨЛӨӨ Л ХӨДӨЛМӨРЛӨЖ БАЙЖ САЙХАН АМЬДАРНА шүү дээ гэдэг үзэл санааг л түгээж ойлгуулахыг хүсдэг дээ.

Залуу хүмүүсийн өөртөө тавих асуултаар өөрийн өнөөдрийн бичлэгээ дуусгахыг хүсэж байна. Хэрвээ чи мөнгөгүй эсвэл аз жаргалгүй байгаа бол өөрөөсөө энэ асуултыг асуу. “БИ БУСДАД ХЭРЭГТЭЙ ЮУ ХИЙЖ ЧАДДАГ ЮМ БЭ? Эсвэл ЧАДАЖ БАЙГАА ВЭ? Та энэ асуултанд юу гэж хариулж байна вэ? Та бусдад хэрэгтэй зүйл хийж /туслаж/ чадахгүй байгаа учраас мөнгөгүй, эсвэл зарим нь мөнгөтэй ч аз жаргалгүй байгаа юм. Тэгэхээр бусдад хангалттай туслаж чадах хэмжээнд хүртэлээ өөрийгөө хөгжүүл тэгээд тэр мэдсэн сурсан зүйлээрээ бусдад аз жаргал бэлэглэхүйц зүйл хий. Жишээ нь: Хамгийн сайхан амттай бялуу хийгээд сурчих тэгээд бялууны газар нээвэл та өөртөө хэрэгтэй мөнгөө олж чадна. Эсрэгээрээ та зөвхөн мөнгө олохын тулд бялууны газар нээвэл тиймч олон үйлчлүүлэгчтэй болж чадахгүй. Та өөрөө их мөнгө олохыг хүсэж байгаа бол хүмүүст хэрэгцээтэй байгаа тэрл зүйлийг хамгийн сайнаар хий. Хариуд нь чи аз жаргалыг мэдрэх болно. Энэ миний амьдарлын зорилго бөгөөд бас нэг чухал зарчим маань болсон үзэл санаа даа. Энэ ертөнцийг үзэл санаа жолооддог гэдгийг та хүлээн зөвшөөрөх байх.

Би эссэ бичих авъяастай гэж өөрийгөө боддог гэхдээ өөрийнхөө дотор байгаа үзэл санааг цаасан дээр буулгахад 35 үсэг, монгол хэлний үгийн сан хэдий асар баялагч байнга дутаж байдаг юм. Уг нь энэ үзэл санаа илүү гүн агуулгатай юм шүү. Миний үгээр бичгээр илэрхийлж чадаж байгаа маань л энэ түвшинд байгаа юм. Одоохондоо товчхон өөрийгөө ингэж л танилцуулж байна даа.